Controlling wielu osobom kojarzy się ze skomplikowanymi modelami i zaawansowaną matematyką. Tymczasem jedno z najważniejszych narzędzi controllingowych jest banalnie proste, a jego znajomość potrafi całkowicie zmienić sposób, w jaki patrzysz na wyniki firmy i biznes.

Mowa o podziale kosztów na koszty stałe i koszty zmienne.

W księgowości znamy podział na koszty wg rodzajów, przedmiotu, funkcji, nie patrzymy zwykle jednak na nie ze względu na to, jak się zachowują. A właśnie o to chodzi w podziale na koszty stałe i zmienne.

---

Czym są koszty stałe?

Koszty stałe to takie, które nie zmieniają się wraz z liczbą wykonanych usług/wytworzonych produktów czy sprzedanych towarów. Firma ponosi je niezależnie od tego, czy wyprodukuje 1000 produktów czy 200, czy wykona 100 usług czy 2.

👉 Przykłady kosztów stałych:

• czynsz za biuro/ za wynajem powierzchni magazynowej,
• wynagrodzenia pracowników administracji,
• amortyzacja sprzętu,
• ubezpieczenia.

One tworzą stałe „tło” działalności – i trzeba je pokryć, aby firma mogła działać.

Czym są koszty zmienne?

Koszty zmienne rosną lub maleją proporcjonalnie do liczby świadczonych usług/wytworzonych produktów – zależą od tego, ile usług zrealizujesz/produktów wyprodukujesz i jakich zasobów do tego potrzebujesz.

👉 Przykłady kosztów zmiennych:

• materiały i surowce potrzebne do wykonania usługi, wytworzenia produktu gotowego,
• prowizje od sprzedaży,
• dodatkowe koszty transportu czy podwykonawców, jeśli są potrzebni tylko przy danej usłudze,
• Koszt pracy osób wykonujących usługę/związanych bezpośrednio z produkcją, jeśli ich wynagrodzenie jest zmienne w zależności od ilości wykonanych usług/wytworzonych produktów (wynagrodzenie na godziny).

To one decydują, ile faktycznie kosztuje każda kolejna usługa czy produkt.

Jak to działa w praktyce?

Wyobraź sobie, że Twoja firma świadczy dwa rodzaje usług: A i B.

• Usługa A ma koszt zmienny 50 zł (głównie materiały) i sprzedawana jest w cenie 100 zł.
• Usługa B ma koszt zmienny 80 zł (znów materiały) i sprzedawana jest w cenie 120 zł.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że usługa B jest „droższa”, więc powinna być bardziej opłacalna. Ale tu warto sprawdzić marżę. Czyli różnicę pomiędzy przychodem a kosztem zmiennym na usłudze. Jeśli ją wykalkulujemy dla każdej z usług, to zobaczymy:

• Marża na usłudze A = 100 zł – 50 zł = 50 zł.
• Marża na usłudze B = 120 zł – 80 zł = 40 zł.

I nagle okazuje się, że usługa A daje wyższą marżę, mimo że jest tańsza dla klienta.

Jeżeli więc firma ma np. ograniczoną ilość osób do świadczenia usług, czy ograniczoną ilość materiałów, to bardziej opłacalne dla niej jest realizować usługę A niż usługę B.

A co z kosztami stałymi?

Koszty stałe musisz pokryć marżą zrealizowanych usług. Dopiero po ich pokryciu firma zaczyna zarabiać na czysto.

Przykład:

• Twoje koszty stałe to 10 000 zł miesięcznie (opłata za biuro, osoby zatrudnione w dziale administracji).
• Wykonujesz usługę A z marżą 50 zł.

Ile usług musisz sprzedać, żeby wyjść na zero?
👉 10 000 zł / 50 zł = 200 usług A.

Dlaczego?

 50 zł x 200 usług A – 10 000 zł = 0 zł.

To co wyliczyliśmy czyli te 200 usług to tzw. próg rentowności – moment, od którego firma zaczyna generować zysk.

Dlaczego to narzędzie jest tak ważne dla księgowego?

Bo dzięki zrozumieniu różnicy pomiędzy kosztami stałymi a zmiennymi możesz jasno pokazać szefowi:

• która usługa/produkt naprawdę się opłaca,
• ilu klientów trzeba obsłużyć, aby pokryć koszty stałe,
• czy warto rozwijać wszystkie usługi, produkty/towary, czy raczej skupić się na tych, które dają największą marżę. Lub wyeliminować np. te, które przynoszą ujemną marżę.

To zmienia Twoją rolę – z osoby, która „tylko księguje”, stajesz się partnerem biznesowym, który doradza i wpływa na decyzje strategiczne. A to oznacza większy szacunek szefa, szansę na awans i stabilną pozycję w firmie.

Podsumowanie

Podział na koszty stałe i zmienne to jedno z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych narzędzi controllingowych.
Dzięki niemu możesz:

• obliczyć próg rentowności,
• porównać opłacalność różnych usług/produktów,
• doradzać zarządowi, które działania są naprawdę korzystne finansowo.

👉 Chcesz poczytać więcej, na temat controllingu? Sprawdź ten wpis na blogu.

👉 Chcesz zobaczyć, jak takie proste narzędzia możesz zastosować w swojej pracy?
Dołącz do mojego szkolenia Podstawy rachunkowości zarządczej w jeden wieczór, które odbędzie się już 29 października o godzinie 18:00. Przekonasz się, że controlling nie jest trudny – a może być Twoim największym atutem w karierze.